34.Thức giả định và các cấu trúc phi thực (Subjunctive and irrealis structures)

Định nghĩa: Sau động từ/tính từ/danh từ biểu thị yêu cầu, đề nghị hoặc cần thiết, văn phong trang trọng thường dùng động từ nguyên mẫu không to trong that-clause.

Cách dùng: Khi gặp Thức giả định trong mệnh đề yêu cầu, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

S + suggest/recommend/insist/demand + that + S + V

Ví dụ

• They recommended that he apply immediately. (Họ đề nghị anh ấy nộp đơn ngay lập tức.)
• The doctor insisted that she rest. (Bác sĩ khăng khăng yêu cầu cô ấy phải nghỉ ngơi.)
• It is essential that every member be present. (Điều thiết yếu là mọi thành viên đều phải có mặt.)

Định nghĩa: Anh-Anh thường có thể dùng should + V trong cùng loại cấu trúc.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc giả định với should, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

So sánh: that he apply và that he should apply đều đúng.

Định nghĩa: Were có thể dùng với mọi ngôi trong tình huống phi thực, đặc biệt trong văn phong trang trọng.

Cách dùng: Khi gặp Thức giả định với were, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If I were you, I would wait. (Nếu tôi là bạn, tôi sẽ chờ.)
• I wish she were here. (Tôi ước cô ấy đang ở đây.)

Định nghĩa: Wish thường diễn tả thực tế khác với điều mong muốn.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc wish, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• I wish I knew the answer. (Tôi ước mình biết câu trả lời.)
• I wish I had studied harder. (Tôi ước trước đây mình đã học chăm hơn.)
• I wish you would stop shouting. (Tôi mong bạn ngừng la hét.)

Định nghĩa: If only gần cấu trúc wish nhưng thường mang cảm xúc mạnh hơn.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc if only, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If only I had more time! (Giá mà tôi có thêm thời gian!)
• If only we had left earlier! (Giá mà chúng ta đã rời đi sớm hơn!)

Định nghĩa: Sau chủ ngữ, quá khứ đơn diễn tả điều đáng lẽ nên xảy ra bây giờ.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc it's time / it's high time, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• It's time we went home. (Đã đến lúc chúng ta nên về nhà.)
• It's high time you apologized. (Đã đến lúc bạn thực sự nên xin lỗi rồi.)

So sánh: It's time to go home. (Đã đến lúc về nhà.)

Định nghĩa: Với cùng chủ ngữ dùng would rather + V; khi muốn người khác làm gì dùng would rather + S + past.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc would rather, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• I'd rather stay home. (Tôi thích ở nhà hơn.)
• I'd rather you stayed home. (Tôi muốn bạn ở nhà hơn.)
• I'd rather have stayed home yesterday. (Hôm qua tôi đã muốn ở nhà hơn.)

Định nghĩa: Dùng để nói một sự việc có vẻ giống một tình huống khác; quá khứ có thể tạo sắc thái phi thực.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc as if / as though, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• He talks as if he knows everything. (Anh ấy nói chuyện như thể anh ấy thực sự biết mọi thứ.)
• He talks as if he knew everything. (Anh ấy nói chuyện cứ như thể anh ấy biết hết mọi thứ, nhưng người nói ngụ ý điều đó không thật.)
• She looked as though she had seen a ghost. (Cô ấy trông như thể vừa nhìn thấy ma.)

Định nghĩa: Những từ này có thể giới thiệu tình huống giả định.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc suppose, supposing và imagine, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• Suppose you lost your job. What would you do? (Giả sử bạn mất việc thì bạn sẽ làm gì?)
• Imagine you could live anywhere. Where would you choose? (Hãy tưởng tượng bạn có thể sống ở bất cứ đâu; bạn sẽ chọn nơi nào?)

Định nghĩa: Lest là liên từ trang trọng có nghĩa gần “để khỏi/sợ rằng”, thường dùng với bare infinitive hoặc should.

Cách dùng: Khi gặp Cách dùng lest, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• He spoke quietly lest anyone hear him. (Anh ấy nói nhỏ để không ai nghe thấy.)
• He spoke quietly lest anyone should hear him. (Anh ấy nói nhỏ để không ai nghe thấy.)

Định nghĩa: Một số biểu thức bảo tồn hình thức subjunctive.

Cách dùng: Khi gặp Các công thức giả định cố định, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• God save the King. (Cầu Chúa phù hộ nhà vua.)
• Long live freedom. (Tự do muôn năm.)
• Be that as it may, we must continue. (Dù thế nào đi nữa, chúng ta vẫn phải tiếp tục.)
• So be it. (Đành vậy / cứ để như thế.)

Định nghĩa: Danh từ biểu thị yêu cầu/đề nghị có thể theo sau bởi that-clause dùng mandative subjunctive.

Cách dùng: Khi gặp Thức giả định sau danh từ, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• The committee made a recommendation that the policy be revised. (Ủy ban đưa ra khuyến nghị rằng chính sách nên được sửa đổi.)
• There was a demand that he resign. (Có yêu cầu rằng anh ấy phải từ chức.)

Định nghĩa: Các tính từ như essential, important, necessary, vital, imperative, advisable có thể theo sau bởi that + subject + base form.

Cách dùng: Khi gặp Thức giả định sau tính từ, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• It is essential that every applicant provide identification. (Điều thiết yếu là mọi ứng viên đều phải cung cấp giấy tờ tùy thân.)
• It is vital that the system be tested. (Điều tối quan trọng là hệ thống phải được kiểm tra.)

Định nghĩa: Suggest có hai nghĩa chính, dẫn đến complement khác nhau.

Cách dùng: Với Phân biệt indicative và subjunctive sau suggest, trước hết xác định chính xác ý nghĩa và cấu trúc theo sau của từng lựa chọn; các hình thức gần nghĩa không mặc nhiên thay thế được nhau.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

So sánh: I suggest that he leave = đề nghị; The evidence suggests that he is innocent = cho thấy/hàm ý.

Đề nghị: I suggest that he leave now. (Tôi đề nghị anh ấy rời đi ngay — mandative subjunctive.)

Cho thấy/hàm ý: The evidence suggests that he is innocent. (Bằng chứng cho thấy anh ấy vô tội — indicative.)

Định nghĩa: AmE thường ưu tiên mandative subjunctive; BrE cho phép cả subjunctive và should.

Cách dùng: Khi gặp Biến thể vùng miền với cấu trúc it's important that..., xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

AmE: It is important that he be informed. (Điều quan trọng là anh ấy phải được thông báo.)

BrE: It is important that he should be informed. (Điều quan trọng là anh ấy phải được thông báo.)

Cả hai đều thuộc Standard English.

Định nghĩa: Past tense có thể biểu thị remoteness/irrealis thay vì thời gian quá khứ thực.

Cách dùng: Khi gặp Quá khứ phi thực, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If I knew the answer, I would tell you. (Nếu tôi biết câu trả lời, tôi sẽ nói cho bạn.)
• I wish I had more time. (Tôi ước mình có thêm thời gian.)
• It's time we left. (Đã đến lúc chúng ta nên rời đi.)

Ghi chú: Đây là lý do gọi past trong những cấu trúc này là “modal past/unreal past”.

Định nghĩa: Past perfect thường đánh dấu giả định trái với quá khứ.

Cách dùng: Khi gặp Quá khứ hoàn thành phi thực, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If I had known, I would have called. (Nếu tôi đã biết, tôi đã gọi rồi.)
• I wish I had taken the job. (Tôi ước trước đây mình đã nhận công việc đó.)
• She looked as if she had seen a ghost. (Cô ấy trông như thể vừa nhìn thấy ma.)

Định nghĩa: Would thường nằm ở result clause hoặc diễn tả willingness/volition; không phải default form trong if-clause.

Cách dùng: Khi gặp Would trong cấu trúc phi thực, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If I had time, I would help. (Nếu tôi có thời gian, tôi sẽ giúp.)
• I wish he would listen. (mong hành vi thay đổi)
• If you would just wait here, I'll check. (will/willingness lịch sự; trường hợp đặc biệt)

Định nghĩa: Could/might cho phép biểu thị khả năng/năng lực trong giả định.

Cách dùng: Khi gặp Could/might trong mệnh đề giả định, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• If I could speak Japanese, I would apply for the job. (Nếu tôi có thể nói tiếng Nhật, tôi sẽ ứng tuyển công việc đó.)
• If we left now, we might arrive before dark. (Nếu chúng ta rời đi ngay bây giờ, có thể chúng ta sẽ đến nơi trước khi trời tối.)

Định nghĩa: Present/indicative form có thể cho thấy người nói coi tình huống là có thể thật; past form tạo khoảng cách hoặc phi thực.

Cách dùng: Với As if/as though: so sánh thực và phi thực, trước hết xác định chính xác ý nghĩa và cấu trúc theo sau của từng lựa chọn; các hình thức gần nghĩa không mặc nhiên thay thế được nhau.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

So sánh:

• It looks as if it is going to rain. (Có vẻ như trời sắp mưa.) — Người nói xem khả năng mưa là có cơ sở thực tế.

→ He talks as if he owned the company. (Anh ấy nói chuyện cứ như thể anh ấy sở hữu công ty vậy.) — Dạng quá khứ owned tạo sắc thái phi thực; người nói ngụ ý anh ấy không sở hữu công ty.

Định nghĩa: Không phải mọi suppose đều irrealis; nó cũng có thể yêu cầu người nghe giả định một khả năng thực.

Cách dùng: Khi gặp Suppose với thức chỉ định, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• Suppose the train is late. What should we do? (Giả sử chuyến tàu bị trễ thì chúng ta nên làm gì?)

→ Suppose you won the lottery. What would you do? (Giả sử bạn trúng xổ số thì bạn sẽ làm gì?) — Câu thứ hai chuyển sang một tình huống giả định xa thực tế hơn.

Định nghĩa: Một số fixed expressions còn giữ base-form subjunctive.

Cách dùng: Khi gặp Các công thức subjunctive nâng cao, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• Suffice it to say that we disagreed. (Chỉ cần nói rằng chúng tôi đã bất đồng là đủ.)
• Come what may, we will continue. (Dù chuyện gì xảy ra, chúng ta vẫn sẽ tiếp tục.)
• Far be it from me to criticize. (Tôi hoàn toàn không có ý muốn chỉ trích.)
• Heaven forbid that this should happen. (Mong trời đừng để chuyện này xảy ra.)

Định nghĩa: Past/remoter forms còn giúp giảm tính trực tiếp trong yêu cầu và mong muốn.

Cách dùng: Khi gặp Cấu trúc phi thực và tính lịch sự, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• I wanted to ask whether you could help me. (Tôi muốn hỏi liệu bạn có thể giúp tôi không.)
• I was wondering if you had a moment. (Tôi muốn hỏi xem bạn có rảnh một chút không.)

Định nghĩa: Nghĩa giả định có thể được biểu đạt bằng cấu trúc khác ngoài if-clause.

Cách dùng: Khi gặp Ý nghĩa điều kiện không có if, xác định câu đang diễn tả yêu cầu/đề nghị, tình huống phi thực, hay mong ước/đánh giá. Hình thức giống past tense không nhất thiết nói về thời gian quá khứ.

Văn phong/ngữ cảnh: Mandative subjunctive khá trang trọng; AmE dùng bare subjunctive rộng hơn, còn BrE cũng thường dùng should trong nhiều cấu trúc.

Ví dụ

• Without your help, I couldn't have finished. (Nếu không có sự giúp đỡ của bạn, tôi đã không thể hoàn thành.)
• With more time, we could improve the design. (Nếu có thêm thời gian, chúng ta có thể cải thiện thiết kế.)
• One more mistake and you're out. (Thêm một lỗi nữa là bạn sẽ bị loại.)
• To hear him talk, you'd think he was an expert. (Nghe cách anh ấy nói, bạn sẽ tưởng anh ấy là chuyên gia.)

Ghi nhớ và lỗi thường gặp: - Subjunctive không đơn giản là past tense. - Sau suggest that..., dạng he go có thể đúng trong mandative subjunctive. - Wish + would không phải mẫu chung cho mọi ước muốn. - Phân biệt giả định hiện tại và tiếc nuối quá khứ. - Were giúp thể hiện irrealis rõ ràng.